Psychoterapia psychodynamiczna, na czym polega

Czym jest psychoterapia psychodynamiczna

Psychoterapia psychodynamiczna wychodzi z prostego założenia: spora część tego, co czujemy i robimy, dzieje się poza naszą świadomością. Powtarzamy pewne wzorce w relacjach, reagujemy silniej, niż wymaga tego sytuacja, wybieramy podobnych partnerów albo wciąż trafiamy na te same ściany. Nurt psychodynamiczny pomaga zauważyć te wzorce i zrozumieć, skąd się wzięły.

Kluczowe jest tu przekonanie, że teraźniejszość nosi w sobie ślady przeszłości. Wczesne relacje, zwłaszcza z najbliższymi opiekunami, kształtują sposób, w jaki później budujemy więzi, radzimy sobie z emocjami i patrzymy na samych siebie. Terapia nie służy jednak rozgrzebywaniu dzieciństwa dla samego rozgrzebywania. Chodzi o to, by dostrzec, jak dawne doświadczenia wpływają na dzisiejsze wybory, i odzyskać nad nimi trochę więcej wolności.

Psychodynamiczna a psychoanaliza: od Freuda do dziś

Korzenie nurtu sięgają psychoanalizy Zygmunta Freuda z przełomu XIX i XX wieku. To on jako pierwszy opisał nieświadomość, mechanizmy obronne i znaczenie wczesnych relacji. Współczesna terapia psychodynamiczna wyrosła z tej tradycji, ale przez ponad sto lat mocno się zmieniła, korzystając z prac późniejszych badaczy więzi i przywiązania.

Najprościej różnicę widać w praktyce. Klasyczna psychoanaliza to spotkania nawet cztery lub pięć razy w tygodniu, często przez wiele lat, a pacjent leży na kozetce, nie widząc analityka. Terapia psychodynamiczna zwykle oznacza jedno spotkanie w tygodniu, twarzą w twarz, w dwóch wygodnych fotelach. Rozmowa jest bardziej bezpośrednia, a terapeuta częściej aktywnie się odzywa.

Można więc powiedzieć, że psychoanaliza i terapia psychodynamiczna mają wspólny pień, ale dzisiejsza terapia psychodynamiczna jest krótsza, bardziej elastyczna i łatwiej dostępna. Więcej o samej idei leczenia rozmową piszemy w tekście o tym, czym jest psychoterapia.

Jak wygląda praca w nurcie psychodynamicznym

Sesja zwykle nie ma sztywnego planu. Terapeuta zaprasza do swobodnej rozmowy, czyli mówienia o tym, co przychodzi do głowy: o bieżących sprawach, wspomnieniach, snach, emocjach. To, co na pierwszy rzut oka wydaje się przypadkowe albo nieważne, często okazuje się najciekawsze.

Sercem tej pracy jest relacja terapeutyczna. W bezpiecznym kontakcie z terapeutą z czasem ujawniają się te same wzorce, które utrudniają życie na co dzień. Zjawisko, w którym przenosimy na terapeutę uczucia i oczekiwania z ważnych relacji z przeszłości, nazywa się przeniesieniem. Kiedy dzieje się to na sesji, można je wspólnie zauważyć i zrozumieć na żywo, a nie tylko o nim opowiadać.

Celem nie jest szybka rada, lecz wgląd, czyli głębsze zrozumienie siebie. Gdy widzimy, dlaczego reagujemy tak, a nie inaczej, łatwiej nam wybrać coś innego. Zmiana bywa tu wolniejsza niż w terapii nastawionej na konkretne techniki, ale zwykle sięga głębszych warstw.

Dla kogo jest terapia psychodynamiczna

To podejście bywa pomocne szczególnie wtedy, gdy:

• w relacjach powtarza się ten sam scenariusz, na przykład wciąż podobne konflikty albo rozstania,
• odczuwamy trudności, których źródła nie potrafimy nazwać: przewlekły smutek, pustkę, niepokój bez wyraźnej przyczyny,
• chcemy pracować nie tylko nad pojedynczym objawem, ale nad tym, jak funkcjonujemy i przeżywamy siebie,
• mamy wrażenie, że wcześniejsze, krótkie formy pomocy przyniosły ulgę, lecz nie sięgnęły sedna.

Nurt psychodynamiczny bywa rekomendowany między innymi w depresji, zaburzeniach lękowych, trudnościach w relacjach oraz w pracy nad cechami osobowości. Nie jest natomiast pierwszym wyborem w stanach nagłych czy ostrym kryzysie, gdzie liczy się szybkie, ustrukturyzowane działanie. W centrum psychologicznym Sztuka Harmonii, prowadzonym przez mgr Magdalenę Rabę, pracuje 19 specjalistów różnych nurtów, więc podczas bezpłatnej wizyty wstępnej można wspólnie zastanowić się, które podejście będzie dla Ciebie najlepsze. Pomoże też nasz poradnik o tym, jak wybrać psychoterapeutę.

Ile trwa terapia psychodynamiczna

Terapia psychodynamiczna należy do podejść długoterminowych. Zwykle trwa dłużej niż CBT, od kilku miesięcy do kilku lat, przy spotkaniach raz w tygodniu. Istnieją też krótsze formy skoncentrowane na jednym problemie, ale klasyczna praca psychodynamiczna zakłada, że głębsze zmiany potrzebują czasu.

Dłuższy horyzont nie oznacza, że efekty pojawiają się dopiero na końcu. Wiele osób zauważa zmiany stopniowo, po drodze. Poniższa tabela pokazuje najważniejsze różnice między terapią psychodynamiczną a poznawczo-behawioralną.

Więcej o metodzie z ostatniej kolumny znajdziesz na stronie o terapii poznawczo-behawioralnej. Jeśli natomiast bliżej Ci do pracy nad przeżywaniem i rozwojem, zajrzyj do opisu psychoterapii humanistycznej i Gestalt.

Czy psychoterapia psychodynamiczna jest skuteczna

Badań nad nurtami wglądowymi jest mniej niż nad CBT, ale ich liczba rośnie. Głośna metaanaliza Jonathana Shedlera, opublikowana w 2010 roku w piśmie American Psychologist, zebrała wyniki wielu wcześniejszych prac i wskazała, że efekty terapii psychodynamicznej bywają porównywalne z efektami innych uznanych metod.

Ciekawym wątkiem z tych analiz jest obserwacja, że korzyści z terapii psychodynamicznej często utrzymują się, a niekiedy pogłębiają po zakończeniu leczenia. Autorzy tłumaczą to tym, że pacjent nie tylko pozbywa się objawu, ale zyskuje trwalsze rozumienie siebie, z którego korzysta dalej samodzielnie.

Do takich wyników warto podchodzić ostrożnie. Jakość badań bywa różna, a porównywanie nurtów jest trudne metodologicznie. Bezpieczny wniosek brzmi tak: terapia psychodynamiczna to poważna, oparta na dorobku naukowym forma pomocy, która jednym osobom posłuży lepiej niż innym. Wybór dobrze jest oprzeć na rozmowie ze specjalistą, a nie wyłącznie na nazwie metody. Przegląd wszystkich podejść znajdziesz na stronie nurty psychoterapii.