Psychoterapia humanistyczna i terapia Gestalt

Założenia nurtu humanistycznego

Psychoterapia humanistyczna powstała w połowie XX wieku jako tak zwana trzecia siła w psychologii, obok psychoanalizy i behawioryzmu. W przeciwieństwie do nich mniej skupia się na chorobie i tresowaniu zachowań, a bardziej na zdrowej, twórczej stronie człowieka.

Podstawowe założenie brzmi: człowiek z natury dąży do rozwoju. Carl Rogers nazywał to tendencją do samorealizacji, czyli wewnętrznym pędem, by stawać się pełniejszą wersją siebie. Abraham Maslow opisał z kolei hierarchię potrzeb, na której szczycie umieścił właśnie samorealizację. W tym ujęciu zadaniem terapii nie jest naprawianie pacjenta, lecz stworzenie warunków, w których jego naturalna zdolność do rozwoju znów może działać.

Nurt humanistyczny mocno podkreśla wolność i odpowiedzialność: to my nadajemy sens własnemu życiu i dokonujemy wyborów. Terapeuta nie jest ekspertem, który wie lepiej, lecz towarzyszem w tej drodze. Więcej o samej idei leczenia rozmową znajdziesz w tekście o tym, czym jest psychoterapia.

Terapia skoncentrowana na osobie

Najbardziej znaną odmianą podejścia humanistycznego jest terapia skoncentrowana na osobie, stworzona przez Carla Rogersa (nazywana też terapią skoncentrowaną na kliencie). Rogers uważał, że do zmiany nie potrzeba skomplikowanych technik, lecz szczególnej jakości relacji.

Opisał trzy warunki, które terapeuta stara się zapewnić:

• empatia, czyli szczere staranie się, by zobaczyć świat oczami drugiej osoby,
• autentyczność (kongruencja), czyli bycie w kontakcie prawdziwym, bez chowania się za rolą eksperta,
• bezwarunkowa akceptacja, czyli przyjmowanie osoby taką, jaka jest, bez oceniania i stawiania warunków.

W takiej atmosferze człowiek czuje się na tyle bezpiecznie, że może zrezygnować z masek, przyjrzeć się swoim uczuciom i sam znaleźć własne odpowiedzi. Dlatego terapeuta rzadko doradza wprost, a częściej odzwierciedla i pomaga nazwać to, co się w nas dzieje.

Rogers zakładał, że gdy te trzy warunki są spełnione, człowiek stopniowo odzyskuje kontakt z własnym doświadczeniem i sam rusza w stronę zmiany. To proste z pozoru założenie do dziś pozostaje sercem terapii skoncentrowanej na osobie i inspiruje terapeutów także z innych nurtów.

Terapia Gestalt

Terapia Gestalt to druga ważna gałąź nurtu humanistycznego, rozwinięta przez Fritza Perlsa i jego współpracowników. Jej znakiem rozpoznawczym jest praca w zasadzie tu i teraz: zamiast długo analizować przeszłość, terapeuta kieruje uwagę na to, co dzieje się w danej chwili, w ciele, emocjach i kontakcie.

Kluczowym pojęciem jest świadomość (z angielskiego awareness). Chodzi o zauważanie, co czuję, czego potrzebuję i jak czasem sam sobie przerywam kontakt z tym. Gestalt chętnie sięga po pracę z ciałem, oddechem i napięciem, bo traktuje człowieka jako całość, w której ciało i psychika mówią jednym głosem.

Terapia Gestalt jest też znana z eksperymentów, czyli małych, żywych ćwiczeń na sesji. Najbardziej rozpoznawalnym przykładem techniki jest puste krzesło: osoba prowadzi rozmowę z kimś ważnym albo z częścią siebie, wyobrażonym na stojącym naprzeciw krześle. Taki eksperyment pozwala poczuć i wyrazić to, co zwykle zostaje w środku, oraz zobaczyć sprawę z nowej strony.

Jak wygląda sesja

Sesja w nurcie humanistycznym jest zwykle mniej ustrukturyzowana niż w CBT. Nie ma sztywnej agendy ani zadań domowych rozpisanych na tydzień. Prowadzi ją to, co dla osoby ważne w danym momencie. Nie znaczy to jednak, że rozmowa jest przypadkowa, bo terapeuta cały czas uważnie podąża za tym, co pojawia się w kontakcie, i delikatnie zaprasza do zatrzymania się przy tym, co istotne.

Terapeuta uważnie słucha, dopytuje o uczucia i zwraca uwagę na to, co dzieje się między wami na żywo. W Gestalt częściej pojawiają się propozycje eksperymentu albo zaproszenie do zauważenia, co dzieje się w ciele. Wspólnym mianownikiem jest partnerska, ciepła relacja, w której nie jesteś przypadkiem do rozwiązania, lecz osobą w procesie. W centrum psychologicznym Sztuka Harmonii terapia indywidualna dla dorosłych zaczyna się od 190 zł za sesję, a prowadzą ją specjaliści różnych nurtów, stacjonarnie w Trójmieście lub online.

Dla kogo jest psychoterapia humanistyczna

To podejście bywa szczególnie bliskie osobom, które:

• odczuwają pustkę albo brak sensu, mimo że pozornie wszystko jest w porządku,
• szukają odpowiedzi na pytania o to, kim są i dokąd zmierzają,
• zmagają się z niską samooceną i chcą zbudować cieplejszy stosunek do siebie,
• traktują terapię także jako drogę rozwoju osobistego, a nie tylko sposób na usunięcie objawu.

Nurt humanistyczny bywa pomocny między innymi w kryzysach życiowych, trudnościach w relacjach i budowaniu samoakceptacji. Jak przy każdym podejściu, wiele zależy od dopasowania. W Sztuce Harmonii pracuje 19 specjalistów różnych nurtów, więc podczas bezpłatnej wizyty wstępnej można spokojnie sprawdzić, co będzie dla Ciebie najlepsze. Pomocny bywa też nasz poradnik, jak wybrać psychoterapeutę.

Humanistyczna a CBT i ile trwa terapia

Największa różnica wobec CBT dotyczy celu i stylu pracy. Terapia poznawczo-behawioralna jest ustrukturyzowana, nastawiona na konkretne objawy i mierzalne cele, z zadaniami między sesjami. Podejście humanistyczne stawia na relację, przeżywanie i rozwój, a mniej na techniki. Więcej o tej pierwszej metodzie piszemy na stronie o terapii poznawczo-behawioralnej.

Czas trwania bywa różny. Krótsza praca skoncentrowana na jednym temacie może trwać kilka miesięcy, ale wiele osób korzysta z terapii humanistycznej dłużej, traktując ją jako proces rozwoju rozłożony na rok lub więcej. Jeśli interesuje Cię odmienne spojrzenie, sięgające do nieświadomych wzorców, zajrzyj do opisu psychoterapii psychodynamicznej. Pełny przegląd metod znajdziesz na stronie nurty psychoterapii.